مهارتهاي رواني در ورزشكاران

اغلب ورزشکاران، مربیان و حتی تماشاگران ورزشی، مسابقاتی را به خاطر دارند که در آنها با وجود آمادگی جسمانی و فنی، ضعف آمادگی روانی مانع موفقیت ورزشکار یا تیم شده است. عملکرد مطلوب در ورزش حاصل ترکیبی از توانایی های فنی (تکنیکی و تاکتیکی)، جسمانی (قدرت، سرعت...) و روانی تمرکز، اعتماد به نفس، کنترل اضطراب...) است.

بسیاری از روانشناسان ورزشی معتقدند که مربیان و ورزشکاران در سال های اخیر به این نتیجه رسیده اند که به منظور دستیابی به اهدافشان به مهارت های روانی بیش از مهارت های جسمانی نیاز دارند. در بین عوامل روان شناختی موثر در ورزش قهرمانی، اعتماد به نفس و اضطراب، بخش وسیعی از مطالعات را به خود اختصاص داده و در این زمینه تحقیقات فراوانی انجام شده است. ورزشکاران نخبه سطوح بین المللی اعتماد به نفس را به عنوان مهمترین مهارت روانی در تبیین قدرت روانی و موفقیت خود شناسایی کرده اند. اعتماد به نفس در ورزش، اعتماد به نفس ورزشی نامیده می شود که به عنوان باور یا درجه اطمینان فرد در مورد توانایی های خود جهت کسب موفقیت در ورزش تعریف شده است. شاید بتوان گفت اعتماد به نفس ورزشی مهمترین عامل تاثیر گذار بر عملکرد ورزشی است. منابع اعتماد به نفس ورزشی از جمله عواملی هستند که در شکل گیری اعتماد به نفس ورزشی نقش مهمی دارند. منابع اعتماد به نفس ورزشی شناسایی شده بوسیله "ویلی" شامل نه منبع: تسلط بر مهارت، نمایش توانایی، آمادگی جسمانی/روانی، خود ابرازی بدنی، حمایت اجتماعی، رفتار رهبری مربی، تجارب جایگزین، آسایش محیطی و موقعیت دلخواه می شود. منابع اعتماد به نفس ورزشی به عنوان مهمترین فاکتور حیاتی در توسعه و حفظ سطوح اعتماد به نفس ورزشکاران شناخته شده اند . ویلی و همکاران عنوان نمودند که شناسایی منابع اعتماد به نفس ورزشکاران قبل از هر نوع مداخله ای جهت تقویت اعتماد به نفس، حائز اهمیت است.
تمرين و مهارت هاي رواني در کنار تمرين جسماني نقش مهمي در افزايش آمادگي ورزشکار دارد به طوري که مهارت هاي رواني ورزشکار کمک مي کند تا علاوه بر اين که از ورزش بيشتر لذت ببرد، بتواند فعاليت ورزشي را به شکل مطلوب تري انجام دهد و به موفقيت هاي ورزشي نايل آيد. ورزشکاران حرفه ای معتقدند که عوامل روانی از جمله تعیین هدف و انگیزش نقش مهمی در موفقیت های آنان داشته است. در این رابطه، امروزه وجود روانشناس ورزشی در ورزش حرفه ای بسیار متداول است و به ورزشکاران در یادگیری مهارت های روانی کمک می کند. به دلیل عدم آشنایی برخی مربیان و ورزشکاران در مورد چگونگی آماده سازی روانی ورزشکاران و تاثیرات آن، این امر مورد غفلت قرار گرفته است. در حالی که در گذشته بیشتر به آماده سازی جسمانی تاکید می شد ولی امروزه توجه و تاکید خاصی بر آماده سازی روانی می شود.
جك نيكلوس , لاري برد , رجي جكسون و فرانlrm;تاركنتون و بسياري از ورزشكاران بزرگ براي بخش ذهني و رواني د رمسابقات اهميت بسيار بالايي قائلند و معتقدند اين مسئله در تعيين نتيجه, اعتبار بالايي دارد. منظور آنها از اعتبار دادن بسيار بالا به آمادگي رواني اينست كه هنگاميlrm;كه قهرمانان از نظر مهارتlrm;هاي بدني در سطح بالايي قرار ميlrm;گيرند و همان سطح بالايي مسابقات آماده ميlrm;شوند, احتمالاً فردي موفق ميlrm;شود كه از نظر رواني آمادگي داشته باشد (مارتنز ، راينر؛ 1373).
مهارتlrm;هاي رواني به ورزشكاران اجازه ميlrm;دهد تا در هنگام مسابقه اعتماد به نفس پيدا كند و اطلاعاتي براي او فراهم كند كه باعث ميlrm;شود بدن و ذهن براي اجراي بهينه آمادگي پيدا كنند و سبب بروز پيشرفت در ورزشكارميlrm;شود(وست دبورآ، بوچز، چالزآ؛ 1374) و نهايتاً به افزايش عملكردهاي ورزشي آنها,تعديلlrm;هيجانات, افزايش تمركز,توسعة اعتماد به نفس, بالا بردن ميزان يادگيري و... منجر خواهد شد (آقا علي نژاد،حميد؛ 1376).
چندين نظريه در رابطه با تمرين مهارتlrm;هاي رواني وجود دارد. يكي از آنها اينست كه مهارتlrm;هاي رواني فقط در ارتباط با ورزشكاران غير حرفهlrm;اي است كه قاعدتاً اين موضوع را مشخصlrm; خواهد كرد زيرا اگر مهارتlrm;هاي رواني آموخته شود, نهايتاً اثرات بسيار مفيدي براي تمام ورزشكاران دارد.
نظرية دوم اينست كه برنامة تمرين مهارتlrm;هاي رواني فقط براي ورزشكاران حرفهlrm;اي است كه اين موضوع هم قابل تأييد نميlrm;باشد زيرا روانشناسان ورزشي برنامهlrm;هايشان را در ارتباط با جوانان, ورزشكاران در حال پيشرفت و حتي افراد خاص مانند عقبlrm;ماندگان ذهني, معلولين جسمي و ناشنوايان طرحlrm;ريزي ميlrm;كنند.
و نهايتاً سومين نظريه اينست كه مهارتlrm;هاي رواني سريع آموخته ميlrm;شوند. اكثر مربيان و بازيكنان فكر ميlrm;كنند كه اين مهارتlrm;ها را سريع خواهند آموخت و فقط در طي چند جلسه بازخورد مثبتي براي آنها مهيا خواهد شد, در صورتيlrm;كه تمرين اين مهارتlrm;ها به زمان و تمرين مناسب نياز دارد (فولهام، آ؛ 1999).
هرچند محتواي برنامهlrm;هاي آمادگي رواني, در رشتهlrm;هاي مختلف ورزشي متفاوت است ولي بر اساس اظهارات ويلي, تمامي برنامهlrm;هاي آمادگي رواني داراي موضوعات مشتركي هستند كه از جمله ميlrm;توان به مهارتlrm;هاي كنترل توجه(تمركز), انگيزش, توسعة اعتماد به نفس, تصويرسازي ذهني, هدفlrm;گزيني مهارتlrm;هاي خودآگاهي و عزت نفس اشاره نمود (ويلي، 1986)
مارتنز در كتاب روانشناسي ورزشي مهارت پايه را جهت تمرينات رواني مطرح ساخته است كه شامل:
1 ـ مهارتlrm;هاي تصويري
2 ـ تنظيم انرژي رواني
3 ـ تنظيم فشار قوي
4 ـ مهارتlrm;هاي توجه
5 ـ مهارتlrm;هاي تدوين اهداف

او معتقد است اين مهارتlrm;هاي رواني ارتباط نزديك و دروني با هم دارند و توسعة يك مهارت به پيشرفت مهارتlrm;هاي ديگر كمك ميlrm;كند

دنياي مقالات ورزشي...